Жетпіске келген адамға қарап, «енді кейінгі буынға жол берер» деп ойлайсың. Өмірдің талай белесінен өтті, талай марапат алды, талай сөз айтты. Енді тәжірибесін жастарға аманаттап, өзі шетке шығар деп күтесің.
Бірақ кейбір креслолардың адамнан да ұзақ жасайтын қасиеті бар екен.
Жылдар өтеді. Қоғам өзгереді. Буын алмасады. Ал креслода отырған адам сол күйі отыра береді.
Жетпіске келген қарияның үстіне қарасаң, идеология бар, тәрбие бар, патриотизм бар, ұлттық құндылық бар. Өзгелерге ақыл айтуға келгенде сөздің шебері.
Тек өзіне келгенде сол талаптардың бәрі бір сәтке демалысқа кететін сияқты.
Ең қызығы, баласы пара алу дерегі бойынша ұсталып, қылмыстық ісі сотта қаралып жатқан тұста да әкесі қоғамдық мінберден түскен жоқ. Идеология туралы айтады. Адалдық туралы сөйлейді. Тәрбие туралы толғайды.
Әрине, баланың әрекеті үшін әкесін жауапқа тартуға болмайды. Соттың соңғы шешімі шықпай тұрып, ешкімді кінәлі деп жариялаудан да аулақпыз.
Бірақ қоғамды алаңдатқан жайтты жоққа шығару мүмкін емес.
Пара алу дерегі бойынша ұсталғаны рас. Қылмыстық іс қозғалғаны рас.
Бірақ қоғамның моральдық сұрағы басқа.
Осындай жағдайда адам ең болмаса бір сәт үнсіз қалып, өзіне сырт көзбен қарап көрсе ше?
«Мен қазір елге қандай сөз айтып жүрмін?» деп ойланса ше?
Бірақ жоқ.
Керісінше, жуырда әкімнің қолынан тағы да марапат алды.
Қандай еңбегі үшін?
Қандай ерекше жетістігі үшін?
Шәкірт тәрбиеледі ме? Жастарға жол ашты ма? Қоғамға өлшеусіз еңбек сіңірді ме?
Марапаттың нақты қандай өлшеммен берілгені – жұмбақ.
Әзілге салсақ, бәлкім, «адал ұрпақ тәрбиелегені үшін» берілген шығар?
Бұл, әрине, ащы сарказм.
Бірақ кейде қоғамға ой салатын ең өткір сұрақ әзілдің астарында жатады.
Одан да қызығы – жетпіске келген қарияның жетпіс беске таяған «крышасы» бар екен.
Өзі де аз адам емес. Жасы да, лауазымы да, беделі де бар. Бір қарағанда, мұндай «қорғанның» өзі бөлек бір қызмет сияқты.
Сонда жастарға кім жол береді?
Буын алмасуын кім бастайды?
Жауапкершілікті кім сезінеді?
Егер жетпіске келген адам әлі де орнын босатқысы келмесе, ал оның үстінде жетпіс беске таяған «крышасы» тұрса, онда біз айтып жүрген буын алмасуы қай есіктен кірмек?
Қазақта үлкеннің міндеті – төрді иеленіп отыру емес, төрге кейінгілерді шығару.
Өйткені үлкендік – креслода ұзақ отырумен өлшенбейді.
Үлкендік – уақытында шегіне білумен өлшенеді.
Ал идеология – мінберден айтылған сөз емес.
Адалдық туралы жүз мақала жазуға болады. Бірақ бір ғана әрекет сол жүз мақаланың бәрін жоққа шығаруы мүмкін.
Жастарды тәрбиелеу туралы мың рет айтуға болады. Бірақ өз орныңды жастарға босатпасаң, айтқан сөзіңнің салмағы қанша?
Патриотизм туралы ұрандатуға болады. Бірақ қоғам алдындағы моральдық жауапкершілікті сезінбесең, ол ұранның кімге керегі бар?
Сондықтан кейде ең жақсы насихат – сөз емес, үлгі.
Ең жақсы тәрбие – өнеге.
Ең үлкен азаматтық – өзіңе берілген орыннан уақытында тұрып, кейінгі буынға жол беру.
Ал кейбіреулер үшін қызметтен кету – қасірет шығар.
Бірақ қоғам үшін кейде бір адамның кетуі – тұтас бір дәуірдің аяқталғаны.
Ал дәуірдің аяқталғанын мойындамай, креслода отыра беру – тарихқа емес, өзіңе қарсы тұру.
Сонда бұл жерде идеологияны кімге насихаттап жүрміз: халыққа ма, жастарға ма, әлде өзімізге ме?
