Халықаралық жарысты өткізу – тек ат шаптырып, жүлде таратумен бітпейді. Оның ең соңғы сынағы – нәтижені әділ әрі анық шығару. Қырғызстандағы VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының қорытындысы осы тұрғыдан ұйымдастырушыларға үлкен сын болып отыр.
Көшпенділер ойындары аяқталды.
Аттар шабылды. Балуандар белдесті. Мергендер нысана көздеді. Мыңдаған спортшы өз елінің намысын қорғады. Әлемнің жүзден астам елінен келген делегациялар Қырғызстан төрінде бас қосты.
Бәрі жақсы.
Бірақ…
Медаль есебіне келгенде мәселе шықты.
Қазақстанның Туризм және спорт министрлігі ел құрамасы 32 алтын, 20 күміс, 22 қола медаль алып, жалпыкомандалық есепте бірінші орынға шыққанын хабарлады.
Ал Қырғызстандағы ұйымдастыру комитетінің қорытынды есебінде Қазақстанның еншісінде 29 алтын ғана қалып, Қырғызстан 30 алтынмен бірінші орынға шықты.
Сонда Қазақстанның үш алтыны қайда?
Бұл сұрақты Қазақстан қойып отырған жоқ.
Бұл сұрақты кез келген сауатты көрермен қоюға тиіс.
Өйткені халықаралық жарыстың қорытындысы – «кім қалай санаса, солай» болатын дүние емес.
Хаттама біреу болуы керек. Нәтиже біреу болуы керек. Шындық та біреу болуы керек.
Әрине, үш алтынның есептен шығуына нақты спорттық себеп болуы мүмкін.
Бәлкім, қандай да бір нәтиже қайта қаралған шығар.
Бәлкім, төрешілік шешім өзгерген шығар.
Бәлкім, бастапқы есепке техникалық қате кеткен шығар.
Онда ешқандай проблема жоқ.
Түсіндіріңіздер.
Мәселе де осында.
Егер нәтиже өзгерсе, ұйымдастыру комитеті оның себебін ашық жариялауы керек.
Қай спорт түрінде?
Қай жарыста?
Қай спортшыға қатысты?
Қандай шешім қабылданды?
Қай хаттама негіз болды?
Осының бәрі көрсетілсе, дау бірден тоқтайды.
Ал әзірге жұрттың қолында – екі түрлі сан.
Қазақстанның ресми дерегі – 32.
Қырғызстанның қорытындысы – 29.
Ал халықаралық көрермен осы екі цифрдың ортасында қалып отыр.
Мұндай жағдайда ең көп ұтылатын тарап – Қазақстан да, Қырғызстан да емес.
Көшпенділер ойындарының өзі.
Өйткені бұл жарыс – екі елдің арасындағы қарапайым спорттық бәсеке емес.
Ол – көшпенді халықтардың тарихи және мәдени мұрасын әлемге танытатын халықаралық жоба.
Оның беделі жоғары болуы тиіс.
Ал беделді кейде үлкен саяси мәлімдеме емес, кішкентай ғана цифр құлатады.
Үш алтынның тағдыры түсініксіз болып қалуы – соның бір мысалы.
Қырғызстан бұл ойындардың қожайыны болды.
Демек, жауапкершілік те соған сай.
Қонақтарды жақсы қарсы алу – міндет.
Салтанатты ашылу өткізу – міндет.
Жарыс алаңдарын дайындау – міндет.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету – міндет.
Ал нәтижені дұрыс шығару – одан да маңызды міндет.
Өйткені жарыстың сәні – ашылуында емес, қорытындысында.
Спортшы үшін соңғы секунд, соңғы ұпай, соңғы нәтиже қаншалықты маңызды болса, ұйымдастырушы үшін соңғы хаттама соншалықты маңызды.
Сол хаттамада қате кетсе, бірнеше күндік үлкен еңбектің соңына сұрақ белгісі қойылады.
Ең өкініштісі – әлеуметтік желіде тараған медаль кестелерінің өзгеруі туралы ақпарат.
Кесте жарияланады.
Кейін жоғалады.
Қайта пайда болады.
Бірақ цифр басқа.
Мұндай көрініс халықаралық жарыстың салмағына сай келе ме?
Әрине, техникалық қате болуы мүмкін.
Бірақ техникалық қате болса, оны түсіндіру де техникалық тұрғыдан қиын емес қой.
«Пәлен себеппен бастапқы кестеге қате мәлімет енгізілді. Мына хаттама негізінде түзетілді» деп бір ауыз ресми мәлімдеме жасалса жеткілікті.
Бірақ үнсіздік көбейген сайын күмән де көбейеді.
Біз Қырғызстан спортшыларының жетістігін жоққа шығарудан аулақ болуымыз керек.
Егер олар бірінші болса – лайықты жеңісімен құттықтаймыз.
Қазақстан спортшыларының нәтижесі де қандай болса да, олардың еңбегін бағалауымыз керек.
Бірақ спорттағы басты қағида – жеңісті емес, нәтижені бұрмаламау.
Себебі жеңіс – спортшының еншісі.
Ал есеп – ұйымдастырушының жауапкершілігі.
Қазір жағдай сырт көзге қалай көрінеді?
Қазақстан: «Біз бірінші болдық» дейді.
Қырғызстан: «Жоқ, біз бірінші болдық» дейді.
Ал үшінші тарап: «Ендеше, ресми нәтиже қайсы?» деп қарап отыр.
Міне, мәселенің қауіпті жері осы.
Көшпенділер ойындары Қырғызстанның халықаралық имиджін көтеруі тиіс еді.
Ал медаль есебіндегі түсініксіздік сол имиджге сызат түсірді.
Бұл – Қазақстанның сөзі емес.
Бұл – ұйымдастыру сапасына қойылатын табиғи талап.
Қырғызстанға бір ғана ұсыныс бар:
Үш алтынның есебін ашық түсіндіріңіздер.
Қай медаль неге өзгерді – көрсетіңіздер.
Ресми хаттаманы жариялаңыздар.
Бастапқы және соңғы есеп арасындағы айырмашылықты түсіндіріңіздер.
Сонда мәселе де, күмән де жоғалады.
Өйткені көшпенділер ойындары – бір мемлекеттің ғана емес, бүкіл түркі әлемінің, ұлттық спорттың абыройын арқалап жүрген үлкен жоба.
Оның беделі үш алтыннан әлдеқайда қымбат.
Көшпенділер ойындарында аттың сүрінуі – табиғи.
Балуанның жығылуы – спорт.
Мергеннің мүлт кетуі – жарыс.
Ал ресми есептің шатасуы – ұйымдастыру мәселесі.
Сондықтан бұл ойындардан кейін ең көп айтылуға тиіс сөз: «Кім бірінші болды?» емес.
«Неге бір жарыстың нәтижесі екі түрлі болып шықты?» деген сұрақ.
Қырғызстан бұл сұраққа жауап беруі керек.
Өйткені халықаралық жарысты өткізу – тек төрге ту тігіп, дүбірлі дода ұйымдастыру емес.
Оның нәтижесіне де жауап беру.
Ал нәтиже күмәнді болса, жарыстың абыройына да көлеңке түседі.
Көшпенділер ойындары аяқталды.
Енді ұйымдастырушыларға бір ғана міндет қалды: үш алтынды емес, ең алдымен шындықты өз орнына қою.
