Ауыл туралы сөз болғанда, көбіне жолды айтамыз. Су мен жарықты айтамыз. Мектеп пен интернетті айтамыз. Жұмыс орындарын сөз етеміз.
Бәрі дұрыс.
Бірақ ауылдың шын жағдайын көрсететін тағы бір өлшем бар. Ол – адамның денсаулығына жасалған жағдай.
Өйткені ауыл дегеніміз – картадағы елді мекен ғана емес. Ол – бала өсіп, қарт өмір сүріп, еңбек адамы маңдай терін төгіп отырған орта. Ал сол ауылда адамға медициналық көмек дер кезінде көрсетілмесе, қалған инфрақұрылымның игілігін толық сезіну де қиын.
Осы тұрғыдан қарағанда, Ақмола облысының Сандықтау ауданындағы Каменка ауылында жаңа дәрігерлік амбулаторияның салынуы – жай ғана құрылыс емес.
Бұл – ауыл адамына деген көзқарастың бір көрінісі.
Жетпіс жылдан астам тарих
Каменкадағы дәрігерлік амбулаторияның тарихы 1948 жылдан басталады.
Ойлап қараңыз: жетпіс жылдан астам уақыт.
Бұл ғимарат салынған кезде қазіргі Қазақстан тәуелсіз мемлекет емес еді. Елдің әлеуметтік, экономикалық жағдайы мүлде басқа болатын. Содан бері қанша заман ауысты, қанша буын алмасты.
Ал амбулатория ауыл халқына қызмет ете берді.
Оның есігінен талай бала кірді. Талай ана дәрігерге қаралды. Қарттар кеңес алды. Біреу жедел көмекке жүгінді, енді бірі қарапайым тексеруден өтті.
Кезінде жаңа болған ғимарат бірте-бірте ауылдың өз тарихының бір бөлігіне айналды.
Бірақ уақыт бәрібір өз дегенін істейді.
Техникалық зерттеу нәтижесінде нысанның тозу деңгейі 100 пайызға жеткен. Ғимараттағы ақаулар мен авариялық учаскелерді қалпына келтіру мүмкін емес деп танылған.
Демек, бұл жерде тағы бір жөндеу жасап, бірнеше жылға созып қоюдың реті жоқ.
Ескі ғимараттың орнына жаңа амбулатория қажет болды.
Сандықтау аудандық ауруханасының бас дәрігері Жандос Маханов та мәселенің мәнін осыдан көреді.
«Каменкадағы бұрынғы амбулатория ұзақ жылдар бойы халыққа қызмет етті. Бірақ оның тозу деңгейі өте жоғары болды. Мұндай жағдайда ғимаратты әрі қарай пайдаланудың өзі қауіпсіздік тұрғысынан мәселе туғызады. Сондықтан жаңа амбулатория салу қажеттілігі туындады. Ең бастысы – ауыл тұрғындары медициналық көмекті өз елді мекенінен алуы керек. Әсіресе шалғайдағы ауылдар үшін бұл өте маңызды», – дейді Жандос Маханов.
Бір қарағанда, қарапайым сөз.
Бірақ ауыл тұрғыны үшін мұның салмағы бар.
34 шақырым деген не?
Каменкадағы амбулатория бір ауылға ғана қызмет көрсетпейді.
Оған үш ауылдық округке қарасты сегіз елді мекеннен 2166 адам тіркелген.
Аудан орталығына дейінгі қашықтық – 34 шақырым. Кейбір ауылдар 20-29 шақырым жерде орналасқан.
Қалада отырып 30 шақырымды аса үлкен қашықтық деп қабылдамауымыз мүмкін.
Ал ауылда жағдай басқа.
Әсіресе қыс түскенде.
Боран соғып, жол жабылғанда, көлік қатынасы қиындағанда, осы 20-30 шақырымның өзі аз жол емес. Ауырған адам үшін ол кейде уақытқа, ал медицинада уақыттың бағасы бөлек.
Бала түнде ауырып қалуы мүмкін.
Қарт адамның қан қысымы көтеріліп кетуі мүмкін.
Жүкті әйелге шұғыл көмек қажет болуы мүмкін.
Осындай кезде дәрігердің жақын болғаны – үлкен мүмкіндік.
«Қалада медициналық ұйымдардың арасы жақын. Ал ауылда жағдай басқаша. Бірнеше елді мекенге бір амбулатория қызмет көрсетуі мүмкін. Сондықтан мұндай нысандардың материалдық базасын нығайту, қызметтік көлікпен қамтамасыз ету, ғимаратты заманауи талапқа сай ету – бәрі маңызды. Кейде дәрігердің науқастың үйіне баруына тура келеді. Сол кезде уақыттың өзі үлкен рөл атқарады», – дейді Жандос Маханов.
Осы жерде ауыл медицинасының өзіндік ерекшелігі анық көрінеді.
Қалада науқас дәрігерге барады.
Ауылда кейде дәрігер науқастың өзіне барады.
Өйткені елді мекендер бір-бірінен шалғай. Өйткені кей адамның медициналық ұйымға өзі жетуі қиын.
Сондықтан жаңа амбулаторияның қызметтік көлікке арналған гаражының өзі жай ғана қосалқы нысан емес.
Ол – дәрігердің науқасқа дер кезінде жетуіне мүмкіндік беретін құрал.
Жаңа ғимарат, жаңа мүмкіндік
Жаңа амбулаторияда дәрігер қабылдайтын кабинеттер, акушер мен орта медицина қызметкерлерінің жұмысына қажетті бөлмелер, тіркеу орны, күту аймағы және санитарлық бөлмелер қарастырылған.
Мүмкіндігі шектеулі азаматтарға да қолайлы жағдай жасалады.
Мұның бәрі қала тұрғыны үшін қалыпты нәрсе болып көрінуі мүмкін.
Ауыл үшін – үлкен өзгеріс.
Өйткені медициналық нысанның жайлылығы дегеніміз тек әдемі қабырға немесе жаңа жиһаз емес. Ол дәрігердің қалыпты жұмыс істеуіне, ал тұрғынның сапалы қызмет алуына әсер ететін жағдай.
Жандос Маханов мұны да атап өтеді.
«Біз үшін дәрігерлердің жұмыс істеуіне қолайлы жағдай жасау маңызды. Өйткені медициналық көмектің сапасы тек құрал-жабдыққа емес, сол жерде еңбек ететін маманға да байланысты. Дәрігерге қалыпты жағдай жасалса, ол өз жұмысын сапалы атқаруға мүмкіндік алады. Ал оның пайдасын ең алдымен тұрғын көреді», – дейді бас дәрігер.
Шын мәнінде, мәселенің түйіні де осы.
Жаңа ғимарат өздігінен емдемейді.
Оның ішінде адам жұмыс істейді.
Адамның білімі, тәжірибесі, жауапкершілігі мен мейірімі ғана медицинаны шынайы медицина етеді.
Ауыл дәрігерінің жүгі бөлек
Ауыл дәрігерінің еңбегі туралы көп айтыла бермейді.
Бәлкім, оның өзі де артық мақтау күтпейтін шығар.
Бірақ ауылдағы дәрігердің жұмысы қаладағы әріптесінен өзгеше.
Ол бірнеше елді мекеннің тұрғындарын тануы мүмкін. Бір ауылдағы қарттың жағдайын, екінші ауылдағы баланың денсаулығын біледі. Қажет болса, науқастың үйіне барады.
Ауылда дәрігер – жай ғана медициналық қызметкер емес.
Ол – жұрт сенетін адам.
Сондықтан оған жағдай жасау да мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігі.
Жаңа амбулатория – сол жағдайдың бір көрінісі.
Бірақ мұнымен жұмыс аяқталмайды.
Ғимарат салынды екен деп ауыл медицинасының барлық мәселесі шешілді деу қиын. Маманды ұстап қалу керек. Жас дәрігерді ауылға тарту керек. Медициналық жабдықты жаңарту керек. Көлік мәселесін шешу керек.
Бір сөзбен айтқанда, ғимараттың ішіндегі өмірді қамтамасыз ету қажет.
Бір Каменкамен шектелмейді
Сандықтау ауданында ауыл медицинасын жаңарту жұмыстары Каменкамен аяқталмайды.
Лесное ауылында ауысымына 25 адам қабылдайтын дәрігерлік амбулаторияның құрылысы жүріп жатыр.
Байдалы ауылында фельдшерлік-акушерлік пункт салынуда.
2028 жылы Красная Поляна ауылында типтік ФАП салу жоспарланған.
2029 жылы Белгородское ауылындағы апатты нысанның орнына жаңа медициналық пункт салу көзделіп отыр.
Балкашино ауылындағы емхананы 2028 жылы кешенді күрделі жөндеуден өткізу жоспарланған. Шантөбе дәрігерлік амбулаториясын 2030 жылы жаңғырту көзделіп отыр.
Бұл – бір ғана нысанды жаңарту емес.
Бұл – ауданның медициналық инфрақұрылымын кезең-кезеңімен жаңғырту.
Мұндай жұмыстардың мәнін тек бюджет қаржысы немесе құрылыс көлемімен өлшеу жеткіліксіз.
Әр нысанның артында адам тұр.
Мәселен, Каменкадағы 2166 тіркелген тұрғын – жай ғана статистика емес.
Олар – отбасылар.
Балалар.
Ата-аналар.
Қарттар.
Еңбек адамдары.
Олардың әрқайсысына медициналық көмек керек болуы мүмкін.
Тұжырымдама ауылда сыналады
Қазақстанда денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамытудың 2024–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы қабылданған.
Құжатта медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру, тозған нысандарды жаңарту, ауылдық жерлердегі алғашқы медициналық-санитарлық көмекті күшейту секілді міндеттер белгіленген.
Мұндай құжаттардың өміршеңдігі бір нәрсемен өлшенеді.
Ол – ауылдағы нақты өзгеріспен.
Қағаздағы жоспардың ауыл тұрғыны үшін пайдасы жаңа ғимараттың есігін ашқанда сезілуі керек.
Кеше апатты ғимаратта отырған дәрігер бүгін қауіпсіз әрі заманауи кабинетке көшсе – бұл нәтиже.
Кеше аудан орталығына баруға мәжбүр болған тұрғын бүгін өз ауылындағы медициналық пункттен көмек алса – бұл нәтиже.
Кеше науқастың үйіне баруға көлік табылмай жүрген маман бүгін қызметтік көлікпен елді мекен аралап жүрсе – бұл да нәтиже.
Мемлекеттік бағдарламалардың нақты бағасы осындай қарапайым нәрселерден көрінеді.
Ауылдың болашағы – адамнан басталады
Біз ауылды сақтап қалу туралы жиі айтамыз.
Ауылға жастарды тарту керек дейміз.
Ауылда жаңа жұмыс орындары ашылуы керек дейміз.
Инфрақұрылым дамуы қажет дейміз.
Бірақ ауылда адамға өмір сүруге жағдай болмаса, бұл сөздердің бәрі толық мәнін таппайды.
Адамға жұмыс керек.
Баласына мектеп керек.
Отбасына баспана керек.
Ал ең бастысы – денсаулығына қауіпсіздік керек.
Сондықтан жаңа медициналық пункт немесе амбулатория – ауылдың әлеуметтік инфрақұрылымындағы қарапайым бір нысан емес.
Ол ауыл тұрғынына:
«Сіздің өміріңіз бен денсаулығыңыз біз үшін маңызды» деген сөздің нақты көрінісі.
Каменкадағы 1948 жылы салынған ғимараттың тарихы осылай аяқталғалы тұр.
Бір кезде жаңа болған ғимарат жетпістен астам жыл елге қызмет етті.
Енді оның орнына жаңа амбулатория келеді.
Бәлкім, жаңа ғимараттың қабырғасында ескі амбулаторияның тарихы жазылмас.
Бірақ ауыл адамдарының жадында оның орны қалатыны анық.
Өйткені бұл – бір ғимараттың тарихы емес.
Бұл – ауылдың тарихы.
Ал жаңа амбулатория сол тарихтың келесі тарауын бастайды.
Ең маңыздысы – оның есігінен кірген адам дәрігерді жақыннан табуы.
Дәрігердің өз жұмысын алаңсыз атқаруы.
Ал ауылдағы ақ халатты жандардың еңбегі лайықты бағалануы.
Себебі ауылға салынған жол да, тартылған су да, бой көтерген жаңа ғимарат та түптің түбінде адам үшін керек.
Медицина да солай.
Ауылға жаңа амбулатория салу – қабырға тұрғызу емес. Ауылдағы адамның денсаулығына деген жауапкершілікті күшейту.
Аслан Оспанов, журналист.
