Қазақ даласында жылқының дүбірі – тіршіліктің үні еді.
Сол дүбірмен бірге талай тағдырлар да көшіп, талай адамның ғұмыры желмен жарысқан. Бірақ сол кең далада кейде бір адамның үні естілмей қалады. Қайғысы да, шындығы да – үнсіз.
Ақтөбенің бір шетінде, ел көзіне көп түсе бермейтін қарапайым жылқышының тағдыры бүгін сол үнсіздікті бұзып отыр.
Ол – Рахат Сәрсенов.
Отыз үш жыл.
Бұл – бір адамның ғұмырына татитын уақыт.
Сол уақыттың бәрін ол жылқы соңында өткізген. Боран мен жауынға, аштық пен жоқшылыққа төзіп, біреудің малын бағып өткен өмір.
Бірақ сол ғұмырдың соңында оған тағылған айып – ауыр.
100 жылқы ұрлады.
Жеті жылға сотталды.
Бұл – жай сөз емес. Бұл – тағдырды өзгертетін үкім.
Бірақ уақыт – әділеттің жалғыз төрешісі емес.
Апелляциялық сот істі қайта қарап, Рахат Сәрсеновті сот залынан босатты.
Осы бір сәт – тек бір адамның бостандыққа шығуы ғана емес, бүкіл істің күмәнді екенін аңғартқан сәт еді.
Халықтың көкейін тескен мына сұрақтар:
100 жылқы туралы айып қайдан шықты?
Алғашқы сот қандай дәлелге сүйенді?
Жеті жылдық үкім қандай негізбен кесілді?
Бұл сұрақтар – тек заңгерлерге емес, қоғамның өзіне қойылған сұрақ.
Бұл оқиғаның тағы бір қыры бар.
Ол – адам мен адам арасындағы сенімнің күйреуі.
Рахат Сәрсеновтің бұрынғы жұмыс берушісі Тәжіғали Елеуов өз сөзінде:
«Ол менің ақшама алынған үй» деді.
Бұл – жай ғана пікір емес.
Бұл – екі адамның арасындағы ұзақ жылдық байланыстың қалай аяқталғанының көрінісі.
Бірі – еңбегін айтады.
Бірі – есебін айтады.
Ал ақиқат – екеуінің ортасында қалып қойғандай.
Бірақ бұл істе тағы бір үн бар.
Ол – халықтың үні.
Рахат Сәрсеновтің отбасы қиындыққа тап болғанда, оларға мемлекет емес, халық қол созды. Ақтөбелік кәсіпкер баспана сыйлады.
Сол сәтте Рахат қария:
«Жұмысымнан көрмеген жақсылықты халықтан көрдім» – деп жылады.
Бұл – қазақ қоғамының жүрегі әлі соғып тұрғанының белгісі.
Осы тұста еріксіз Мұхтар Әуезовтің «Қараш-Қараш оқиғасы» еске түседі.
Бақтығұл – әділет іздеген адам.
Бірақ әділет таба алмаған адам.
Ол да бір кезде сенген.
Адал еңбегіне, ақиқатына сенген.
Бірақ сол сенім ақталмағанда, оның тағдыры қасіретке айналды.
Ал Тектіғұл ше?
Ол – үнсіздік.
Ол – шарасыздық.
Бүгінгі Рахаттың бойында осы екеуінің ізі бар.
Бір жағында – күрес.
Екінші жағында – әлсіздік.
Бұл іс бізге тағы бір шындықты көрсетеді.
Қазақ даласында еңбек еткен адамның құқығы әлі де толық қорғалмаған.
Жылқышы – заңмен емес, сеніммен өмір сүрген адам.
Ал сенім бұзылған күні – ол қорғансыз.
Нотариусқа апарып, түсінбеген құжатқа қол қойдыру – бұл жай ғана құқықтық мәселе емес. Бұл – әлеуметтік теңсіздік.
Бүгінде Рахат Сәрсеновтің ісі толық аяқталған жоқ.
Заңгерлер күресті жалғастырып жатыр.
Арыздар дайын.
Шындық ізделуде.
Бірақ бұл істің ең үлкен сұрағы сотта емес.
Ол – қоғамның өзінде.
Біз кімнің жағындамыз?
Айыптың ба, әлде ақиқаттың ба?
Біз Бақтығұлдың тағдырын қайталаймыз ба,
әлде оны түсінетін қоғам боламыз ба?
Қазақта «Тура биде туған жоқ» деген дана сөз бар.
Бірақ бүгінгі күннің сұрағы басқаша:
Тура қоғам бар ма?
Рахат Сәрсеновтің ісі – соған қойылған сынақ.
Жауапты уақыт емес,
біз береміз.
Аслан Оспанов, журналист.
