Көкшетаудың көгілдір белдері мен тұнжыр орманы үнсіз емес. Ол – сөйлеп тұрған тарих. Тыңдай алсаң, әр төбесі шежіре, әр жотасы – тағдыр. Осы бір киелі кеңістікте «Бабалар жолымен» автошеруінің келуі – жай ғана сапар емес, бұл – уақыт пен ұрпақтың арасын жалғаған рухани көпір іспетті.
«Достық үйінде» өткен жиын сырт көзге ресми шара болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның ішкі мазмұны – әлдеқайда тереңде. Мұнда тек сөз айтылған жоқ, мұнда – сана серпілді. Тарихқа тағзым жасалып қана қоймай, бүгінгі ұрпақтың жүрегіне сұрақ тасталды: біз кімбіз? Біз қайдан келдік? Ең бастысы – қайда бара жатырмыз?
Абылай хан мен Марал ишан – екі есім. Бірақ бір тағдыр. Бірі – елдің сыртқы тұтастығын сақтаған хан, екіншісі – ішкі рухани тұтастығын бекіткен тұлға. Осы екі арнаның тоғысуы – қазақ мемлекеттілігінің шын мәніндегі іргетасы. Бұл туралы айтылған әрбір ой, әрбір пікір – жай тарихи дерек емес, бүгінгі күнге бағытталған үндеу секілді естілді.
Жиын барысында сөз алған ғалым, әдебиетші-тарихшы Сәбит Жәмбек те осы ойды тереңнен тарқатты.
«Абылай хан дәуіріндегі мемлекеттілік идеясы мен Марал ишан сынды тұлғалардың рухани ықпалы – бір-бірін толықтыратын құбылыс. Хан елді сыртқы қауіптен қорғап, шекарасын бекітсе, ишан халықтың ішкі тұтастығын, иманын, рухын сақтап қалды. Осы екеуінің үйлесімі – қазақтың ұлт ретінде сақталуының басты кепілі», – деді ол.
Бұл сөз – жай ғылыми тұжырым емес, бүгінгі қоғамға тасталған салмақты ой. Жиын аясында тұсауы кесілген «Үш жүзге пір атанған әулие» кітабы да осы үнсіз үндеудің бір көрінісі. Бұл еңбек – өткенді мадақтау емес, өткен арқылы бүгінді тану, ертеңді бағамдау әрекеті. Себебі тарих – мұражайдағы шаң басқан жәдігер емес, ол – тірі ағза. Оны сезіну керек, түсіну керек, ең бастысы – одан сабақ алу керек.
Бүгінгі қоғамда жиі айтылатын бір сөз бар: «заман өзгерді». Иә, заман өзгерді. Бірақ адам өзгерді ме? Оның танымы, оның тамыры, оның рухы өзгермеуі тиіс еді. Алайда кейде біз сол тамырдан ажырап бара жатқандай әсер қалдырамыз. Осы жиында айтылған ойлар дәл осы алаңдаушылықтан туғаны анық.
Көкшетау – жай қала емес. Бұл – қазақтың тарихи жадындағы ерекше кеңістік. Абылайдың ордасы тігілген, Кенесарының кіндігі кесілген, Науан хазірет пен Марал ишанның ізі қалған мекен. Осындай топырақта өткен әрбір шара жай кездейсоқтық емес, ол – заңдылық.
«Бабалар жолымен» келгендер тек жол жүріп келген жоқ. Олар – еске салуға келді. Ұмытпауды ескертуге келді. Бәлкім, ең бастысы – үнсіз қалған рухты оятуға келді.
Жиын соңында айтылған тілектер де әдеттегі формальды сөздерден бөлек еді. Онда бір алаң бар, бір үміт бар. Қазақ болып қалу туралы, қазақ болып қалу үшін не істеу керектігі туралы ой бар.
Өйткені бүгінгі басты мәселе – ұлттың саны емес, сапасы. Ал сапа – санада. Сана – тарихта. Ал тарих – дәл осындай сәттерде тіріледі.
Көкшетауда өткен бұл кездесу – өткенді еске алу ғана емес, болашаққа қарау. Бірақ ол болашақ қай бағытта болатыны – бүгінгі ұрпақтың таңдауына байланысты.
Ал таңдау жасау үшін – ең алдымен, еске түсіру керек.
