Өнердің жолы ұзақ. Әннің қанаты алысқа қағады. Домбыраның күмбірі шекараға бағынбайды. Қазақтың қоңыр үні дүниенің қай түкпірінде шырқалса да, ұлттық мәдениетіміздің танылуына сеп болса, оған кім қарсы болсын?! Бірақ өнердің алысқа самғағанына сүйсінгенде, оның туған жеріндегі тынысына да құлақ түрген жөн емес пе?
Зеренді аудандық мәдениет үйінің өнерпаздары Республика күнін Үндістан астанасы Нью-Делиде атап өту үшін жолға шыққаны туралы жазған едік. Бұл сапардың нақты бағдарламасы мен көздеген нәтижесін ұйымдастырушылар жақсы білетін шығар. Дегенмен, осы жаңалық бірқатар ойға жетелейді.
Республика күні — Қазақстанның мерейін асырып, елдігімізді ұлықтайтын қастерлі мереке. Оның қуанышын ең алдымен өз халқымыз сезінуі керек. Әсіресе, мәдени шараларға зәру шалғай ауылдардың тұрғындары мерекенің шетінде қалмауға тиіс. Өйткені Отанға деген сүйіспеншілік ұранмен ғана оянбайды. Ол туған жердің төрінде шырқалған әннен, ауыл сахнасындағы қойылымнан, бала көңіліне ұялаған өнерге деген құштарлықтан басталады.
Ендеше, көкейде бір сауал: Нью-Делиге дейін жол тапқан өнер Зеренді ауданының шалғай ауылдарына неге бармасқа? Шетелдегі көрермен қазақ әнін тыңдаса, өз ауылындағы ағайын да сол әннен рухани қуат алуға лайық емес пе? Бірі — дүниеге қазақ өнерін таныстыру, екіншісі — сол өнердің қайнарын өз елінде суалтпау. Бұлар бір-біріне қарсы емес, қайта бірін-бірі толықтыратын міндеттер.
Алайда кейде алысты аңсап жүріп, жақындағыны назардан шығарып алатынымыз бар. Шетелге сапардың жаңалығы жұртқа тез жетеді. Ал ауданның шеткері ауылында мәдениет үйі бар ма, болса, оның есігі күн сайын ашыла ма, балаларға арналған үйірмелер жұмыс істей ме, ауыл тұрғындары соңғы рет қашан концерт тамашалады — мұның бәрі де назар аударуды қажет ететін сұрақтар.
Соңғы жылдары жөндеуден өткен ауылдық мәдениет үйлерінің жағдайы да назардан тыс қалмауы керек. Жөнделген ғимараттың өзі мәдени өмірдің жандана түскенін білдіре ме? Қабырғаға жаңа сылақ жағу оңай шығар, ал сол қабырғаның ішінде өнердің отын маздатып, елдің басын қосу — нағыз еңбек. Мәдениет ошағының қадірі есігінің жаңа бояуымен емес, табалдырығын аттаған жұрттың көптігімен, сахнасында шырқалған әнмен, өнерге қанат қаққан баланың талабымен өлшенеді.
Мәдениет үйі — ауылдың рухани жүрегі. Жүрек соқпаса, зәулім ғимараттың да сәні жоқ. Сахнасы бар да, көрермені жоқ; үйірмесі бар да, үйренушісі жоқ; ғимараты жаңарған да, тіршілігі жаңармаған мәдениет ошағынан қандай нәтиже күтеміз? Бұл — әлдекімді кінәлау үшін қойылған сауал емес, мәдениет саласының жұмысын бағалағанда назарға алынуға тиіс мәселе.
Өнерпаздың еңбегін де жоққа шығаруға болмайды. Әнші мен күйші қай жерде өнер көрсетсе де, сахнаға жүрегін салып шығады. Бірақ өнер адамының еңбегі сапар санымен ғана өлшенбейді. Оның шын бағасы тыңдарманның жүрегіне жеткен әсерімен, елге қалдырған рухани олжасымен айқындалады.
Бір-екі ән орындау үшін құрлық асып, мұхит кешудің өзі өнердің өрісін кеңейте ме? Сапардың сәні барған жердің алыстығымен емес, елге әкелген рухани олжасымен өлшенбейді ме? Әйтпесе, өнер сапары мазмұннан гөрі сыртқы көрініске айналып, гастрольдің өзі мақсат болып кетпей ме? Қайда бардық деп мақтанудан бұрын, не көрсеттік, кімнің көңіліне қуаныш ұялаттық, елге қандай пайда әкелдік деген сауалдарға жауап іздеген жөн.
Өнерді насихаттау дегеніміз әнді шетел сахнасында орындап қайтумен шектелмейді. Ол — өнердің қадірін таныту, тыңдаушының ықыласын ояту, мәдени байланыстың мәнін арттыру. Ең бастысы, ұлттық өнер өз халқынан алыстамауы керек. Шетелге сапар ұйымдастырылғанда, туған жердегі мәдениетке мұқтаж ауылдардың жайы да назардан тыс қалмасын.
Сондықтан аудан басшылығы мен мәдениет саласына жауапты мамандарға қояр сауал бар: Зерендідегі шалғай ауылдардың мәдени қажеттілігі қаншалықты ескеріледі? Жөнделген мәдениет үйлерінде қандай үйірмелер мен шаралар жұмыс істеп тұр? Ауылдарға көшпелі концерттер ұйымдастыру жоспарда бар ма? Республика күні секілді елдік мерекелерде ауданның әр ауылына қуаныш жеткізудің жолы қарастырыла ма?
Бұл сұрақтардың жауабы есеп үшін ғана емес, ауылдағы халықтың көңілі үшін керек. Өйткені мәдениет — есептегі шара саны емес, елдің рухани тынысы. Оның нәтижесі мінбердегі мақтаудан емес, ауыл тұрғынының «бүгін көңіліміз бір көтеріліп қалды» деген шынайы ризалығынан көрінеді.
Қазақ өнері шетелге де барсын, әлемге де танылсын. Бірақ сол өнердің туған топырақтағы тамыры терең болсын. Нью-Делиде қазақ әні қалықтаса, Зерендінің шалғай ауылдарында да домбыра үні күмбірлесін. Шетелдік көрермен ұлттық өнерімізді таныса, ауылдағы бала да өз мәдениетіне мақтанышпен қарасын.
Өйткені Республика күні — өзгені таңғалдырудан бұрын, өз халқыңның мерейін өсіретін күн. Өнердің ұлылығы оның қанша шекара асқанымен емес, өз елінің жүрегіне қаншалықты жол тапқанымен өлшенеді. Нью-Делиге жол тапқан ән өзіміздің ауылға да жетсін. Сапардың сәні — алыста болуда емес, елге оралғанда халықтың алғысын арқалап келуде!
