Көкшетауда ашылған «Бірлік» саябағы табиғатты аялау мәдениеті, қоғамдық келісім және отаншылдық туралы терең ойға жетелейді. Өйткені туған жерді сүю – оны сөзбен дәріптеу ғана емес, оның әрбір талын, әрбір көшесін, әрбір тынысын қадірлеу.
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп», – деген Абайдың сөзіне терең үңілсек, оның астарынан адамға деген мейіріммен бірге кең дүниеге деген жанашырлықты да аңғарамыз. Адамның адамға құрметі, туған жеріне сүйіспеншілігі, табиғатқа қамқорлығы – бір-бірінен ажырамайтын құндылықтар. Өйткені біз өмір сүріп отырған әлем – бәрімізге ортақ мекен, ал оның ертеңі бүгінгі ісімізге байланысты.
Туған жердің қадірін кейде өзіміз де байқамаймыз. Күн сайын жанынан өтіп жүрген ағаштың саясын, көктемде бүр жарған бұтақтың сұлулығын, таңғы самалдың тазалығын қалыпты нәрсе ретінде қабылдаймыз. Алайда осы қарапайым игіліктердің әрқайсысының артында табиғаттың өз заңдылығы, уақыттың ұзақ тынысы және адам еңбегі жатыр.
Сондықтан Республика күні қарсаңында Көкшетауда ашылған «Бірлік» саябағының маңызы жаңа демалыс орнын пайдалануға берумен ғана шектелмейді. Оның мәні – адамдарды туған жерге жанашырлықпен қарауға шақыруында, қоршаған ортаны қорғауды азаматтық мәдениеттің ажырамас бөлігі ретінде танытуында.
Отанға деген махаббат неден басталады?
17 қазанда «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық бастамасы мен абаттандыру айлығы аясында Көкшетаудағы Достық үйінің маңында «Бірлік» саябағы ашылды. Қалалық жағалауға жақын орналасқан жаңа жасыл аймақ тұрғындардың серуендеп, тынығуына арналған кеңістікті толықтырды.
Ашылу салтанатына Ақмола облысының әкімі Марат Ахметжанов қатысты. Игі бастама аясында өңірдің климаттық жағдайына бейімделген 80 түп сәндік ағаш көшеті мен көпжылдық шөп отырғызылды.
Бір қарағанда, бұл – қаланы абаттандыруға бағытталған кезекті жұмыс. Алайда осы көріністің өзінде үлкен тәрбиелік мән бар. Бірнеше адамның қолына күрек алып, бір жерге көшет отырғызуының өзі ортақ іске деген құрметті, табиғат алдындағы жауапкершілікті және келешекке деген сенімді білдіреді.
Бүгін топыраққа тамыр жіберген көшеттер ертең саялы ағашқа айналады. Оның көлеңкесінде балалар ойнайды, ата-аналар демалады, үлкендер өткен күндерін еске алып, келешек туралы әңгімелеседі. Жылдар өте келе сол ағаштардың арасында өскен бала өз перзентін ертіп келіп, олардың қалай отырғызылғанын айтып беруі де мүмкін.
Осылайша, бүгінгі еңбек ертеңгі ұрпақтың естелігіне айналады.
Отанға деген сүйіспеншілік те осындай қарапайым істерден басталмай ма? Өз аулаңды таза ұстау, қоғамдық орынға жанашырлықпен қарау, ағашты сындырмау, табиғатты қорғау – бұлардың бәрі туған жерге деген құрметтің күнделікті өмірдегі көрінісі.
Патриотизмді тек мерекелік шаралармен, салтанатты сөздермен немесе көк байрақ көтерілген сәттермен өлшеу аздық етеді. Нағыз отаншылдық адамның күнделікті әрекетінен байқалады. Ол – өз еліне пайдалы болуға ұмтылу, ортақ игілікті сақтау және келешек ұрпаққа жауапкершілікпен қарау.
Әлемдік тәжірибе: жасыл қала – ортақ мәдениеттің жемісі
Қаланың жасыл желекке бөленуі кездейсоқ жүзеге асатын жұмыс емес. Әлемдік тәжірибе қоршаған ортаны қорғау ұзақ мерзімді жоспарды, жүйелі саясатты және тұрғындардың белсенді қатысуын қажет ететінін көрсетеді.
Мәселен, Сингапурдың қазіргі жасыл келбеті бір күнде қалыптасқан жоқ. 1963 жылы басталған ағаш отырғызу науқаны ондаған жыл бойы жалғасып, біртіндеп қалалық дамудың маңызды бағытына айналды. Бүгінде ел «Табиғат аясындағы қала» тұжырымдамасы арқылы жасыл кеңістіктерді көбейтіп, саябақтар мен табиғи аймақтарды өзара байланыстыруға басымдық беріп келеді.
Сингапурдың тәжірибесіндегі маңызды тұс – көгалдандыруды тек мемлекеттік міндет ретінде қарастырмауында. Елде 2005 жылдан бері жұмыс істейтін Community in Bloom бағдарламасы тұрғындарды ортақ бақтар құруға, оларды күтіп-баптауға және табиғатқа қамқорлық жасауға тартады. Бағдарлама аясында екі мыңнан астам қауымдастықтың бақшасы тіркелген. Мұндай кеңістіктер әртүрлі жастағы адамдарды біріктіріп, ортақ еңбек арқылы қоғамдық байланысты нығайтуға мүмкіндік береді.
Бұл тәжірибеден түйетін ой қарапайым: жасыл қала қалыптастыру үшін ағаш отырғызу жеткіліксіз, оған деген мәдениетті де қалыптастыру қажет.
Әрине, Сингапур мен Көкшетаудың табиғи жағдайы, аумағы мен даму ерекшеліктері бірдей емес. Сондықтан халықаралық тәжірибені сол күйінде көшіру міндетті емес. Алайда оның басты қағидасын қолдануға болады: жасыл кеңістікке салынған инвестиция тұрақты күтіммен, экологиялық біліммен және тұрғындардың қатысуымен жалғасуы керек.
Осы тұрғыдан алғанда, «Бірлік» саябағының ашылуын да ұзақ мерзімді жұмыстың бастауы ретінде бағалаған жөн. Бүгін отырғызылған көшеттердің жерсінуі, саябақтың тазалығы мен абаттандырылуы, тұрғындардың оны күтіп ұстауға атсалысуы – бастаманың нәтижесін айқындайтын маңызды өлшемдер.
Табиғатқа қамқорлық бір күндік шарамен аяқталмайды. Ол жыл сайын жалғасып, ұрпақтан ұрпаққа берілетін мәдениетке айналғанда ғана шынайы нәтиже береді.
Табиғатқа жанашырлық – болашақ алдындағы жауапкершілік
Америкалық эколог әрі жазушы Рейчел Карсон адам мен табиғаттың өзара тығыз байланысын ғылыми еңбектері арқылы кеңінен танытты. Оның ойларының өзегінде маңызды ескерту бар: табиғатқа келтірілген зиян ақыр соңында адамның өз өміріне де әсер етеді.
Бұл тұжырым бүгінгі экологиялық мәселелерге де тікелей қатысты. Қаланың тазалығы, ауаның сапасы, жасыл желектің жайқалуы, қалдықтарды дұрыс басқару – бұлардың бәрі адамның денсаулығы мен өмір сапасына әсер етеді.
Ақмола облысында да осы бағытта бірқатар жұмыс жоспарланып отыр. Саябақтың ашылуында өңір әкімі Марат Ахметжанов көгалдандыру көрсеткіштеріне тоқталды.
«Биыл өңірде 2,8 мың гектар аумаққа 16 миллионға жуық көшет отырғызылды. Соңғы бес жылда 11 мың гектар жерге 74 миллион ағаш егілді. Алдағы кезеңде отырғызылатын көшеттердің жалпы санын 150 миллионға жеткізуді жоспарлап отырмыз», – деді облыс әкімі.
Бұл сандардың артында ауқымды жұмыс пен үлкен мақсат тұрғаны анық. Дегенмен көшеттердің саны ғана емес, олардың қаншасы жерсініп, өсіп-жетілетіні де маңызды. Табиғатты көркейту – отырғызумен аяқталмайтын, күтім мен тұрақтылықты қажет ететін үдеріс.
Өңірде Көкшетаудағы «Көк шалғын», «Жаңа жағалау» және Щучинскідегі «Ұмай ана» секілді қоғамдық демалыс орындарын дамытуға да көңіл бөлінуде. Мұндай кеңістіктер тұрғындарға қолайлы орта қалыптастырып қана қоймай, қаланың табиғи келбетін жақсартуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар облыс әкімі қалдықтарды терең өңдейтін үш зауытты іске қосу жоспарын таныстырды. Жоспар бойынша, Көкшетаудағы кәсіпорын жылына 70 мың тонна, ал Зеренді және Бурабай аудандарындағы зауыттардың әрқайсысы 40 мың тонна қалдық өңдеуге қауқарлы болмақ.
Бұл жобалар жүзеге асқан жағдайда, қалдықтарды қайта өңдеу мүмкіндігі кеңейіп, оларды қайта пайдалануға жол ашылады. Мұның маңызы әсіресе табиғаты көркем, туристер жиі келетін аймақтар үшін зор.
Таза Қазақстан қалыптастыру үшін саябақтар мен гүлзарлар ғана емес, қоршаған ортаға түсетін салмақты азайтатын инфрақұрылым да қажет. Ал мұндай жұмыстар тұрғындардың экологиялық жауапкершілігімен ұштасқанда ғана толық нәтижесін береді.
Бүгінгі ұрпақ табиғатты тек пайдаланып қана қоймай, оның байлығын келешекке сақтап жеткізуге тиіс. Бізге дейінгі буын кең даланы, мөлдір суды, асқар таулар мен орман-тоғайларды аманат етті. Енді сол аманатқа адал болу – біздің міндетіміз.
Бірлік – ортақ іске жұмылудан басталады
«Бірлік» саябағының Достық үйінің маңында орналасуы оның қоғамдық мәнін тереңдете түседі. Өйткені бұл кеңістік адамдардың демалыс орны ғана емес, әртүрлі этнос өкілдерін ортақ игілік төңірегінде біріктіретін символдық мекенге де айнала алады.
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Алена Малькова-Солопова осындай бастамалардың тәрбиелік маңызына назар аударды.
«Достық үйінің жанында осындай саябақтардың ашылуы туған өлкені аялау мен оны таза ұстауға деген ұмтылысымыздың жасына да, кәсібіне де қарамастан баршамызды біріктіретінін көрсетеді. Жастар мен түрлі этнос өкілдерінің бірге ағаш отырғызуы өскелең ұрпақтың бойында шынайы патриотизмді, табиғатқа деген жанашырлықты және ортақ үйіміздің болашағына әрқайсымыз жауапты екенімізді сезінуді қалыптастырады», – деді ол.
Шынында да, туған жерге деген сүйіспеншілік адамдарды жақындастыратын ортақ құндылықтардың бірі. Этностық шығу тегі, тілі мен мәдениеті әртүрлі болғанымен, Қазақстанды ортақ Отаным деп білетін азаматтарды біріктіретін мақсат бар. Ол – елдің тыныштығы, қоғамның татулығы, табиғаттың тазалығы мен келешек ұрпақтың бақыты.
Бір көшетті бірге отырғызған адамдардың тілегі ортақ. Бірі ағашты суарса, екіншісі айналасын тазалайды, енді бірі балаларға табиғатты аялаудың маңызын түсіндіреді. Осындай ортақ әрекеттер адамдар арасындағы сенімді нығайтып, қоғамдық келісімнің күнделікті өмірдегі мағынасын ашады.
Қоғамдық келісім тек ресми кездесулер мен мерекелік шараларда ғана көрініс таппауы керек. Ол – бір-бірінің еңбегін бағалау, ортақ мүлікке ұқыпты қарау, қоғам игілігі үшін бірге әрекет ету. Бірлік дегеніміз – айырмашылықтарды жоққа шығару емес, ортақ құндылықтар төңірегінде ұйыса білу.
Сондықтан «Бірлік» саябағының атауы да терең мағынаға ие. Бірлік – адамдардың бір жерде жиналуы ғана емес, ортақ мақсатқа бірге қадам басуы. Ал табиғатты қорғау мен туған жерді көркейту – баршаға түсінікті, баршаға ортақ мақсат.
Тазалық – тәрбие, ал тәрбие – болашақ
Қоғамның экологиялық мәдениеті бір күнде қалыптаспайды. Ол отбасындағы тәрбиеден, мектептегі білімнен, күнделікті өмірдегі дағдыдан басталады.
Бала үлкендердің ағаш отырғызғанын, гүлге су құйғанын, қоқысты жерге тастамай, айналасын таза ұстағанын көріп өссе, табиғатқа деген құрметті сөзбен емес, іс жүзінде үйренеді. Керісінше, бір жерде сенбілік өткізіп, ертеңіне сол аумақты қайта ластау экологиялық мәдениеттің әлі де тереңдей түсуі керектігін көрсетеді.
Осы себепті «Таза Қазақстан» бастамасының мәні тазалық айлығымен немесе белгілі бір күнге жоспарланған акциялармен шектелмеуі тиіс. Оның басты мақсаты – адамдардың қоршаған ортаға деген көзқарасын өзгерту, тазалық пен тәртіпті күнделікті өмірдің табиғи бөлігіне айналдыру.
Әр тұрғын өзінен бастаса, қоғам да өзгереді. Өз ауласын таза ұстайтын адам ортақ кеңістікке де жанашырлықпен қарайды. Табиғатты қадірлейтін бала өскенде туған жерінің болашағына бейжай қарамайтын азаматқа айналады. Ал ортақ іске жауапкершілікпен қарайтын адамдар көбейген сайын қаланың да, қоғамның да келбеті жақсара түседі.
Бұл – бірден көзге түсе қоймайтын, бірақ уақыт өте келе үлкен нәтижеге жеткізетін өзгеріс.
Бүгінгі көшет – ертеңгі ұрпаққа аманат
Республика күні – тәуелсіздіктің қадірін, елдіктің мәнін, ортақ болашақтың жауапкершілігін сезінетін ерекше кезең. Мұндай мереке қарсаңында туған жердің көркеюіне бағытталған игі істердің қолға алынуының өзіндік символдық мәні бар.
Көкшетаудағы «Бірлік» саябағы да осындай ізгі ниеттің көрінісі. Оның жасыл желегі жайқалып, тұрғындардың сүйікті демалыс орнына айналуы үшін бүгінгі бастаманы ертеңгі тұрақты еңбекпен жалғастыру қажет.
Саябақтың шынайы құндылығы ашылу салтанатына жиналған адамдардың санымен немесе отырғызылған көшеттердің есебімен ғана өлшенбейді. Оның шынайы құндылығы – жылдар өткенде де ағаштарының жайқалып тұруында, тазалығының сақталуында, балалардың шат күлкісінде, тұрғындардың осы мекенді өз үйіндей қадірлеуінде.
Мүмкін, ондаған жыл өткен соң осы саябақтың көлеңкесінде бір қария немересіне бүгінгі күн туралы әңгімелеп отырар. «Мына ағаштарды кезінде бірге отырғызғанбыз», – дер. Сол кезде бала ағаштың тек табиғаттың бір бөлігі емес, адамдардың еңбегін, ниетін және ортақ тарихын сақтап тұрған тірі ескерткіш екенін түсінер.
Осыдан артық қандай тәрбие болуы мүмкін?
Туған жерге сүйіспеншілік те осылай ұрпақтан ұрпаққа жалғасады. Бір буын ағаш отырғызады, келесі буын оны қорғайды. Бірі саябақ салады, екіншісі оның қадірін біледі. Ал бәрін біріктіретін бір ғана тілек бар: балаларымыз бізден де таза, көрікті, берекелі елде өмір сүрсе екен.
Отанды сүю – оның болашағына сену ғана емес, сол болашақтың жарқын болуы үшін бүгін еңбек ету. Бір тал ағаш отырғызу арқылы біз жерге көшет қана емес, үміт егеміз. Ортақ іске жұмылу арқылы саябақ қана емес, бірлігімізді де нығайтамыз. Ал туған жерді аялау арқылы келешек ұрпаққа ең қымбат аманатымызды – таза табиғат пен елге деген шынайы сүйіспеншілікті қалдырамыз.
Туған жеріміз көркейе берсін. Әр шаңырақта қуаныш, әр жүректе мейірім, қоғамда татулық болсын. Қазақстанымыздың табиғаты таза, бірлігі бекем, болашағы жарқын болсын!
