Ақмола облысының бірқатар аудандарында қалыптасқан жағдай қоғам назарын аудармай қоймайды. Атбасар, Астрахан, Қорғалжын, Аршалы, Жақсы, Жарқайың, Егіндікөл аудандарының аумақтарында киіктердің жаппай қырылуы тіркеліп, бұл көрініс тек табиғи құбылыс ретінде емес, экологиялық және санитарлық тұрғыдан да алаң туғызатын факторға айналды. Дала төсінде шашылып жатқан өлекселер – табиғи тепе-теңдікке әсер ететін белгі ғана емес, ықтимал қауіптің де нышаны.
Атбасардағы ахуал: ауыл тіршілігіне әсер
Әсіресе, Атбасар ауданындағы ахуал күрделі сипат алып отыр. Бірқатар елдімекендерде үй жануарлары арасында ауру белгілері тіркеліп, Есенгелді ауылында ірі қара малдың екі табыны карантинге алынғаны белгілі болды. Тұрғындар малды қорада ұстап, сақтық шараларын күшейткен. Бұл – ауылдағы күнделікті тіршілікке тікелей әсер етіп отырған жағдай.
Аусыл күдігі: расталмаған болжам
Ауыл тұрғындарының айтуынша, кейбір мал дәрігерлері арасында аурудың ықтимал түрі ретінде аусыл (ящур) болуы мүмкін деген болжам да айтылған. Алайда бұл мәлімет ресми түрде расталған жоқ. Қазіргі таңда нақты диагноз зертханалық қорытындылар негізінде ғана белгілі болатыны айтылып отыр. Сондықтан бұл бағыттағы кез келген ақпаратқа сақтықпен қарау қажеттігі байқалады.
Қорғалжын өңіріндегі жағдай: вакцинация және күмән
Осы тұста Қорғалжын ауданына қарасты Қызылсай ауылдық округіндегі жағдай да назар аудартады. Жергілікті әкімдік деңгейінде мал арасында ауру тіркеліп, вакцинация жұмыстары жүргізіліп жатқаны айтылған. Алғашқы егілген вакцинаның тиімділігі төмен болғаны жөнінде пікірлер айтылып, қазіргі таңда басқа түрі қолданылып жатқаны белгілі болды. Мамандардың мал басында жұмыс істеп жатқаны, ауру малдың еті саудаға жіберілмейтіні де хабарланды.
Ресми мәлімет: «Жағдай тұрақты»
Дегенмен облыстық ветеринария басқармасы ұсынған ресми мәліметтерде өңірде жұқпалы ауру тіркелмегені, эпизоотиялық жағдайдың тұрақты екені көрсетілген. Сондай-ақ Жақсы ауданы Терісаққан ауылында тіркелген жекелеген жағдайлар жұқпалы емес ішкі аурулар ретінде бағаланып, кейін малдың сауығып кеткені айтылды.
Ақпараттағы алшақтық: сенім дағдарысы ма?
Бұл жерде назар аударатын жайт – әр деңгейдегі ақпараттың әрқилы болуы. Жергілікті жердегі нақты жағдай мен ресми мәлімдемелер арасында айырмашылықтың болуы тұрғындар арасында түрлі пікір қалыптастырып отыр. Мұндай кезде ең маңыздысы – нақты дерекке сүйенген, уақытылы және түсінікті ақпараттың берілуі.
Киіктен жұқты ма? Ресми жауап
Сонымен қатар әлеуметтік желілерде тараған «ауру киіктен жұқты» деген болжамға да ресми түсініктеме берілді. Ветеринариялық қызмет өкілдері киіктердің жабайы фаунаға жататынын, олардың өлу фактілері тіркелгенімен, ірі қара малдың ауруымен байланысы дәлелденбегенін атап өтті.
Тұрғындар пікірі: «Зардабын шаруалар тартып отыр»
Қалыптасқан жағдайға қатысты жергілікті тұрғындардың да өз уәжі бар. Әсіресе Атбасар ауданының тұрғындары киіктердің жаппай қырылуы мен олардың көбеюіне байланысты мәселені бақылаудың жеткіліксіздігімен байланыстырады.
Олардың айтуынша, киік популяциясына жүйелі түрде бақылау жүргізілмей отыр. «Қызыл кітапқа» енген жануар ретінде қорғауда болғанымен, бұл оны мүлде назардан тыс қалдыру дегенді білдірмеуі тиіс.
«Киікті «Қызыл кітапқа» енген деп, толық бақылаусыз жіберуге болмайды. Ауру малға санитарлық тазалық жүргізілуі керек, бірақ бізде ондай жұмыстар тиісті деңгейде атқарылмайды. Киіктер табиғи жолмен көбейіп, табиғи жолмен қырылады. Алайда оның зардабын мал бағып, егін егіп отырған қарапайым шаруалар тартып отыр», – дейді аудан тұрғыны Нұрбай Жүсіпов.
Бұл пікір жергілікті халық арасында қалыптасқан алаңдаушылықтың бір көрінісі ғана. Яғни мәселе тек экологиялық немесе ветеринариялық шеңберде емес, ауыл шаруашылығы мен тұрғындардың күнделікті тұрмысына да тікелей әсер етіп отырғаны байқалады.
Негізгі мәселе: себепті анықтау
Қалыптасқан жағдай бірнеше маңызды мәселені алға шығарып отыр. Біріншіден, киіктердің қырылу себебін ғылыми тұрғыда анықтау қажет. Бұл тек табиғат мәселесі емес, жалпы экожүйенің жағдайын көрсететін көрсеткіш. Екіншіден, ауыл шаруашылығына қатысты тәуекелдерді дер кезінде бағалап, мал иелеріне нақты әрі түсінікті ақпарат беру маңызды. Үшіншіден, санитарлық қауіпсіздік шаралары қатаң сақталып, барлық жұмыстар кәсіби деңгейде ұйымдастырылуы тиіс.
Қорытынды: зерттеу қажет кезең
Бүгінгі таңда жағдай толық зерттеуді қажет етеді. Әзірге нақты қорытынды жасаудан гөрі, деректерді жүйелеп, себеп-салдарды анықтау маңыздырақ. Даладағы дерт пен ауылдағы алаң – бір-бірімен байланысы бар ма, әлде бұл тек қатар келген құбылыстар ма – бұл сұрақтың жауабы алдағы зерттеулерге байланысты болмақ.
Мәселенің ауқымы кеңейіп барады
Айта кету керек, мұндай жағдай тек Ақмола облысымен шектелмейді. Соңғы уақытта еліміздің бірқатар өңірлерінде де киіктердің қырылуы мен ауыл шаруашылығы жануарларының ауруына қатысты жекелеген деректер тіркеліп отыр. Бұл құбылыс мәселенің ауқымы кең екенін аңғартады. Сондықтан жағдайды тек өңірлік деңгейде емес, кешенді түрде қарастырып, ғылыми, ветеринариялық және экологиялық тұрғыдан жан-жақты бағалау қажеттігі арта түседі.
Ашықтық – сенім кепілі
Қалай болғанда да, қалыптасқан ахуал қоғам үшін де, сала мамандары үшін де жауапты кезең екенін көрсетіп отыр. Ашықтық, нақтылық және жүйелі жұмыс қана мұндай жағдайда сенімді сақтаудың негізгі кепілі бола алады.
