2027 жылы қазақтың көрнекті ғалымы, мемлекет және қоғам қайраткері, академик Шахмардан Есенұлы Есеновтің туғанына 100 жыл толады. Бұл мерейтой тек ғылым саласы үшін ғана емес, бүкіл ел тарихындағы маңызды белес болып табылады. Қазіргі таңда мерейтойды халықаралық деңгейде, соның ішінде UNESCO аясында атап өту мәселесі қарастырылуда.
Шахмардан Есенұлы 1927 жылы Қызылорда облысында дүниеге келген. Ол еңбек жолын геолог ретінде бастап, кейін Қазақстандағы геология ғылымының дамуына өлшеусіз үлес қосты. Жас кезінен-ақ білімге құштарлығымен, ұйымдастырушылық қабілетімен ерекшеленген тұлға небәрі 33 жасында Қазақ КСР Геология министрі болып тағайындалды. Бұл оны Кеңес Одағы тарихындағы ең жас министрлердің біріне айналдырды.
Шахмардан Есенов басқарған жылдары Қазақстанның табиғи байлықтарын зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілді. Оның тікелей қатысуымен және қолдауымен Маңғыстау өңіріндегі Қаламқас, Қаражанбас, Жетібай, Бозащы сияқты ірі мұнай-газ кен орындары игеріліп, ел экономикасының дамуына қуатты серпін берілді. Ғалымның бастамасымен жүргізілген геологиялық зерттеулер Қазақстанның минералдық-шикізат базасын нығайтуға негіз болды.
Шахмардан Есенұлы тек ғалым ғана емес, ұлттық мүддені қорғаған қайраткер ретінде де тарихта қалды. Тарихи деректерде оның табандылығының арқасында Маңғыстау өңірін өзге республика құрамына беру жөніндегі бастаманың жүзеге аспай қалғаны айтылады. Осылайша ол елдің аумақтық тұтастығын сақтауға зор үлес қосты.
1967 жылы Шахмардан Есенов Қазақ КСР Ғылым академиясының президенті болып сайланды. Оның басшылығымен ғылымның жаңа бағыттары дамып, көптеген жас ғалымдарға жол ашылды. Геология ғылымын өндіріс қажеттілігімен ұштастыра білген академик ғылыми ізденістердің практикалық маңызын арттырды.
Бүгінде академиктің есімі Қазақстан ғылымының алтын қорына енген. Оның атындағы қор жас ғалымдарды қолдап, білім мен ғылымды дамытуға бағытталған түрлі бағдарламаларды жүзеге асыруда. Ал 2027 жылғы мерейтой қарсаңында Ақтау қаласында академикке арналған ескерткіш орнату жоспарланған.
Шахмардан Есеновтің өмір жолы – білімге адалдықтың, елге қызмет етудің және ұлттық мүддені қорғаудың жарқын үлгісі. Оның ғылыми мұрасы мен азаматтық ұстанымы бүгінгі және келешек ұрпақ үшін әрдайым өнеге болып қала береді.
Ұлт тарихында өзіндік қолтаңбасын қалдырған Шахмардан Есеновтің есімі қазақ ғылымымен бірге мәңгі жасай бермек.
