Көкшетау қаласындағы Ш. Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры сахнасында көрерменге жол тартқан «Арылу» музыкалық драмасы – бүгінгі қоғамның жан жарасын дөп басқан, ойлы көрерменнің санасына салмақ салатын салмақты туынды. Қойылым авторы – Барзу Абдураззақов, сахналық шешімін жүзеге асырған – жас режиссер Олжас Комис.
Қазақ сахна өнерінде соңғы жылдары байқалып келе жатқан жаңа серпін, тың ізденіс осы қойылымнан да анық аңғарылады. Театр ұжымы көркемдік тұрғыдан тәуекелге барып, мазмұны ауыр, формасы күрделі дүниелерге бет бұра бастағаны қуантады. «Арылу» – сол ізденістің заңды жалғасы.
Бұл спектакль – бір ғана оқиғаға құрылған шығарма емес. Бұл – жеті тағдырдың тоғысынан құралған тұтас бір дәуірдің көрінісі. Жеті әйелдің монологы арқылы қоғамдағы моральдық дағдарыс, рухани жұтаңдық, адамдық құндылықтардың құлдырауы секілді күрделі мәселелер көркем тілмен өріледі. Әр кейіпкер – белгілі бір әлеуметтік құбылыстың жиынтық бейнесі.
Қойылымның құрылымы – үзік-үзік тағдырлардан тұтас картина құрау тәсіліне негізделген. Мұнда классикалық драматургиядағыдай оқиға желісі емес, ішкі драматизм басым. Әр монолог – бір тағдырдың ғана емес, тұтас қоғамның ішкі айнасы.
Бірінші әйелдің образы – аналық жүректің шексіз қайғысы мен үмітінің символы. Жоғалған қызын күткен ананың жан арпалысы – бүгінгі қоғамдағы ең ауыр мәселелердің бірі. Бұл жерде автор да, режиссер де эмоцияға ерік бермей, шындықты бар қалпында көрсетуді мақсат еткен.
Екінші әйел – нарықтық сананың шектен шыққан көрінісі. Оның дүниетанымында адам да, сезім де – тауар. Бұл – бүгінгі қоғамда белең алған құбылыстың көркем бейнесі. Рухани құндылықтардан ажыраған адамның қандай күйге түсетінін осы образ арқылы анық көруге болады.
Бесінші әйелдің бейнесі – спектакльдің ең өткір тұстарының бірі. Ол өз өмірін жасырмайды, қайта соны «еркіндік» деп түсіндіреді. Бұл жерде қойылым авторлары көрерменге дайын баға ұсынбайды, тек ащы шындықты алға тартады. Ал оны қабылдау немесе теріске шығару – көрерменнің өз еркінде.
Қойылымдағы өзге кейіпкерлер де бүгінгі қоғамның түрлі қырын ашады. Опасыздық, немқұрайлық, отбасылық құндылықтардың әлсіреуі – мұның бәрі сахнада нақты, айқын көрініс табады. Әсіресе соңғы кейіпкердің тағдыры – тек жеке трагедия емес, қоғамдық дерттің көрінісі. Бұл жерде үнсіздік – ең үлкен айып.
Музыкалық шешім де қойылымның мазмұнын тереңдете түскен. Әуен сахнадағы әрекетке қызмет етіп қана қоймай, кейіпкерлердің ішкі әлемін ашуға ықпал етеді. Музыка мен сөздің үйлесімі спектакльдің әсерін күшейтіп, көрерменді эмоциялық тұрғыдан баурап алады.
«Арылу» – сұрақ қоятын қойылым. Жауап іздеуді көрерменнің өзіне қалдырады. Адам өз қателігінен, өз күнәсінен, өз үнсіздігінен арылып кете ала ма? Бұл – бүгінгі қоғам үшін де, әр адам үшін де өзекті мәселе.
Қойылымның басты жетістігі – көрерменді селқостықтан оятуында. Себебі бүгінгі қоғамдағы ең үлкен қауіп – немқұрайлық. Біз кейде бәрін көріп тұрып, үнсіз қаламыз. Ал сол үнсіздік – қылмысқа тең.
«Арылу» – көркемдік ізденістің ғана емес, азаматтық ұстанымның да көрінісі. Мұндай қойылымдар қоғамға қажет. Өйткені олар бізді ойлануға, өз-өзімізбен бетпе-бет келуге мәжбүр етеді.
Сахнадағы жеті тағдыр – жеті сұрақ. Ал сол сұрақтарға жауап беру – әр көрерменнің ар алдындағы міндеті.
